به گزارش خبرنگار مهر، نخستین نشست «اندیشه‌های امام علی(ع) در تشکیل امت اسلامی مقاوم» با حضور حجت‌الاسلام سیدمهدی خاموشی، نماینده ولی‌فقیه و رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه و جمعی از اندیشمندان کشورهای اسلامی، امروز در ستاد سازمان اوقاف برگزار شد.
حجت‌الاسلام خاموشی در این نشست، با موضوع «بازخوانی مسئولیت تاریخی جهان اسلام در پرتو قرآن کریم؛ از وحدت امت اسلامی تا شکل‌گیری قدرت تمدنی و جبهه متحد مقاومت» اظهار کرد: یکی از مسائل اساسی جهان اسلام در روزگار ما، فاصله میان ظرفیت‌های عظیم امت اسلامی و جایگاه واقعی آن در معادلات جهانی است. جهان اسلام از نظر جمعیت، جغرافیا، منابع طبیعی، سرمایه انسانی، میراث علمی و تمدنی و موقعیت راهبردی، ظرفیت‌های کم‌نظیری دارد؛ اما این ظرفیت‌ها هنوز به قدرتی منسجم، مستقل و اثرگذار تبدیل نشده‌اند.
وی تفرقه، وابستگی، فقدان اراده جمعی و ناتوانی در تبدیل سرمایه‌های پراکنده به قدرت مشترک را از جمله عوامل این وضعیت دانست و افزود: بازخوانی مسئولیت تاریخی جهان اسلام در پرتو قرآن کریم، ما را به سه حقیقت اساسی رهنمون می‌شود؛ نخست اینکه وحدت امت اسلامی شرط شکل‌گیری قدرت و عزت جهان اسلام است؛ دوم، استکبارستیزی و نفی سلطه لازمه تحقق توحید اجتماعی و استقلال امت اسلامی است و سوم اینکه مقاومت زمانی به قدرتی پایدار و تمدن‌ساز تبدیل می‌شود که ظرفیت‌های جهان اسلام در عرصه‌های مختلف به یکدیگر پیوند بخورند.
وحدت اسلامی، از توصیه دینی تا راهبرد شکل‌گیری قدرت
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه با اشاره به آیه ۱۰۳ سوره آل‌عمران و فرمان الهی «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» بیان کرد: وحدت در منطق قرآن، توصیه‌ای تشریفاتی یا مصلحتی مقطعی نیست، بلکه فرمانی الهی و از الزامات تحقق حیات عزتمندانه جامعه اسلامی است. نکته قابل تأمل در این آیه، واژه «جَمِیعًا» است؛ قرآن همه را به اعتصام جمعی به ریسمان الهی فرا می‌خواند و این نشان می‌دهد وحدت، بخشی از حقیقت دینداری اجتماعی است.
خاموشی با اشاره به آیه ۴۶ سوره انفال مبنی بر اینکه نزاع داخلی موجب سستی و از میان رفتن قدرت می‌شود، ادامه داد: نزاع داخلی، قدرت جمعی را فرسوده می‌کند. دشمنان جهان اسلام بیش از آنکه از قدرت مادی کشورهای اسلامی نگران باشند، از شکل‌گیری اراده مشترک و وحدت راهبردی آنان بیم دارند؛ چراکه می‌دانند اگر ظرفیت‌های انسانی، اقتصادی، علمی، سیاسی و جغرافیایی جهان اسلام در کنار یکدیگر قرار گیرد، معادلات قدرت در جهان تغییر خواهد کرد.
وی با بیان اینکه نظام سلطه می‌کوشد اختلافات طبیعی را به منازعات فرساینده و تفاوت‌های مذهبی و قومی را به شکاف‌های سیاسی و اجتماعی تبدیل کند، تصریح کرد: وحدت به معنای حذف مذاهب، یکسان‌سازی اندیشه‌ها یا نادیده گرفتن تفاوت‌های تاریخی و فکری نیست؛ بلکه به این معناست که اختلاف در اندیشه را به دشمنی در عمل تبدیل نکنیم و تفاوت در مذهب را مانع همکاری در سرنوشت مشترک خود قرار ندهیم.
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه تأکید کرد: مسلمانان ممکن است در برخی مسائل فقهی و کلامی دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشند، اما در دفاع از قرآن، پیامبر اعظم(ص)، کرامت انسان، استقلال ملت‌ها، مقابله با اشغالگری و حمایت از مظلومان، مسئولیتی مشترک دارند.
خاموشی با اشاره به ضرورت ارتقای وحدت اسلامی از سطح احساس و شعار به سطح ساختار و اقدام گفت: وحدت باید در همکاری‌های سیاسی و دیپلماتیک، همگرایی اقتصادی و تجاری، تعاملات علمی و دانشگاهی، هم‌افزایی رسانه‌ای و فرهنگی و حمایت عملی از ملت‌های مظلوم تجلی پیدا کند. نخبگان جهان اسلام نیز باید به‌جای تکرار ضرورت وحدت، برای آن ادبیات مشترک، سازوکار اجرایی و نهادهای همکاری ایجاد کنند.
استکبارستیزی، لازمه تحقق توحید اجتماعی و استقلال امت اسلامی است
وی در ادامه، استکبارستیزی و مقابله با نظام سلطه را دومین محور مسئولیت تاریخی جهان اسلام برشمرد و با استناد به آیه ۳۶ سوره نحل اظهار کرد: اساس دعوت همه پیامبران الهی، دعوت به بندگی خدا و رهایی انسان از سلطه طاغوت بوده است. توحید و نفی طاغوت دو حقیقت جدایی‌ناپذیرند و توحید تنها یک اعتقاد فردی و ذهنی نیست، بلکه در عرصه اجتماعی نیز معنا پیدا می‌کند.
خاموشی افزود: جامعه موحد، جامعه‌ای نیست که اراده و سرنوشت خود را به قدرت‌های سلطه‌گر واگذار کند. هیچ قدرتی حق ندارد خود را مالک ملت‌ها بداند، منابع آنان را تصاحب کند، استقلالشان را محدود سازد و اراده سیاسی و فرهنگی خود را بر آنان تحمیل کند.
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه با بیان اینکه استکبار صرفاً یک دولت یا قدرت سیاسی نیست، بلکه منطق برتری‌جویی، تحقیر دیگران، تحمیل اراده و جلوگیری از استقلال ملت‌هاست، گفت: استکبارستیزی در منطق اسلام بر پایه نفرت قومی و مذهبی نیست، بلکه بر عدالت، کرامت انسانی و مقابله با ظلم و تجاوز استوار است.
وی با اشاره به مسئله فلسطین تصریح کرد: مسئله فلسطین تنها مسئله یک سرزمین یا اختلاف سیاسی نیست، بلکه مسئله اشغالگری، سلب حقوق یک ملت، آوارگی انسان‌ها، کشتار غیرنظامیان و انکار حق تعیین سرنوشت است. نمی‌توان از قرآن سخن گفت و نسبت به رنج مردم فلسطین بی‌تفاوت بود؛ همچنین نمی‌توان مدعی پیروی از پیامبر رحمت بود و در برابر کشتار کودکان، تخریب خانه‌ها و محروم کردن انسان‌ها از ابتدایی‌ترین حقوقشان سکوت کرد.
خاموشی خاطرنشان کرد: استکبارستیزی تنها در مخالفت سیاسی یا رویارویی نظامی خلاصه نمی‌شود؛ مقاومت واقعی، صرفاً ایستادگی در برابر قدرت دشمن نیست، بلکه ساختن قدرتی است که دشمن نتواند اراده خود را بر آن تحمیل کند. این قدرت باید در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، علمی، فناوری، فرهنگی، رسانه‌ای و اجتماعی شکل بگیرد.
وی با تأکید بر اینکه جهان اسلام برای رسیدن به استقلال باید توان اداره مستقل سرنوشت خود را به دست آورد، افزود: اگر از نظر علمی و اقتصادی وابسته باشیم، منابع طبیعی فراوان نیز به‌تنهایی استقلال ایجاد نمی‌کند. همچنین اگر در عرصه رسانه‌ای قدرت روایت نداشته باشیم، حتی حقیقت نیز ممکن است در هیاهوی تبلیغات دشمنان پنهان بماند.
مقاومت باید از همدلی به هم‌افزایی راهبردی برسد
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در بخش دیگری از سخنان خود، وحدت و هم‌افزایی ظرفیت‌های جبهه مقاومت را سومین محور مسئولیت جهان اسلام دانست و گفت: مقاومت را نباید به یک جغرافیا، یک جریان یا یک عرصه محدود کرد؛ مقاومت در مفهوم جامع خود، منظومه‌ای چندساحتی است که عرصه‌های اعتقادی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، علمی، رسانه‌ای و امنیتی را در بر می‌گیرد.
وی با استناد به آیه چهارم سوره صف و تعبیر «بُنْیَانٌ مَرْصُوصٌ» بیان کرد: در یک بنای مستحکم، هر جزء در جای خود قرار دارد و در عین استقلال، با اجزای دیگر پیوند برقرار می‌کند. استحکام بنا تنها به کیفیت مصالح آن وابسته نیست، بلکه به میزان اتصال و انسجام اجزای آن نیز بستگی دارد. جهان اسلام نیز از ظرفیت‌های فراوانی برخوردار است، اما مسئله اصلی، چگونگی اتصال این ظرفیت‌ها و تبدیل آنها به قدرتی هم‌افزاست.
خاموشی با اشاره به آیه ۶۰ سوره انفال و فرمان الهی «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» اظهار کرد: جامعه اسلامی نمی‌تواند تنها با آرمان و شعار از عزت و استقلال خود دفاع کند، بلکه باید قدرت متناسب با تهدیدها و مسئولیت‌های خود را فراهم آورد. امروز مفهوم قدرت تنها به قدرت نظامی محدود نیست و قدرت علمی، فناوری، اقتصادی، فرهنگی، رسانه‌ای، اجتماعی و سیاسی نیز از مؤلفه‌های اقتدار ملت‌ها به شمار می‌رود.
وی چهار سطح وحدت و همکاری را ضروری دانست و گفت: نخست، وحدت گفتمانی و هویتی است؛ جریان‌ها و نیروهای مختلف جهان اسلام باید درک مشترکی از مسائل اصلی، تهدیدهای مشترک و اهداف راهبردی داشته باشند. دوم، وحدت سیاسی و دیپلماتیک است؛ ظرفیت کشورهای اسلامی و نهادهای بین‌المللی باید برای دفاع از حقوق ملت‌ها و مقابله با اقدامات ناقض حقوق بین‌الملل فعال‌تر شود.
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه ادامه داد: سومین سطح، وحدت رسانه‌ای و فرهنگی است؛ چراکه امروز یکی از مهم‌ترین میدان‌های رویارویی، میدان روایت‌هاست و قدرت‌های سلطه‌گر می‌کوشند بر ذهن‌ها، ادراک‌ها و برداشت ملت‌ها از واقعیت مسلط شوند. چهارمین سطح نیز هم‌افزایی علمی، اقتصادی و اجتماعی است؛ زیرا قدرت پایدار بدون پشتوانه علمی، اقتصادی و اجتماعی شکل نمی‌گیرد.
مقاومت بدون پیشرفت و عدالت به قدرت تمدن‌ساز تبدیل نمی‌شود
خاموشی با تأکید بر اینکه جبهه مقاومت صرفاً مجموعه‌ای از بازیگران سیاسی یا نظامی نیست، گفت: ریشه اصلی قدرت مقاومت، ایمان، اراده، آگاهی و حمایت ملت‌هاست. مقاومت زمانی ماندگار و اثربخش خواهد بود که با عدالت اجتماعی، خدمت به مردم، پیشرفت علمی، امید به آینده و ارتقای کیفیت زندگی جوامع پیوند بخورد.
وی افزود: مقاومت اگر به پیشرفت، عدالت و کرامت مردم منتهی نشود، همه ظرفیت خود را به ظهور نرسانده است. از همین رو باید میان مقاومت و تمدن‌سازی پیوند برقرار کنیم؛ تمدن اسلامی تنها با ایستادگی در برابر دشمن شکل نمی‌گیرد، بلکه با ساختن جامعه‌ای برخوردار از علم، عدالت، معنویت، امنیت، رفاه، استقلال و عزت تحقق پیدا می‌کند.
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه با اشاره به ضرورت احترام به استقلال و اقتضائات جوامع اسلامی تصریح کرد: وحدت جبهه مقاومت به معنای یکسان‌سازی همه دیدگاه‌ها و شرایط کشورها نیست، بلکه به معنای هماهنگی در اصول و اهداف مشترک، با احترام به استقلال و اقتضائات هر جامعه است.
خاموشی در جمع‌بندی سخنان خود، مسئولیت امروز نخبگان جهان اسلام را عبور از مرحله بیان ضرورت‌ها و حرکت به سمت طراحی سازوکارهای عملی دانست و گفت: جهان اسلام بیش از آنکه به تکرار ضرورت‌ها نیاز داشته باشد، به طراحی سازوکارهای تحقق آنها نیازمند است. باید از مرحله گفت‌وگو درباره وحدت، به مرحله سازمان‌دهی همکاری‌های مشترک برسیم؛ از بیان ضرورت مقاومت، به ساختن زیرساخت‌های قدرت حرکت کنیم و از ابراز همدردی با ملت‌های مظلوم، به حمایت مؤثر سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی از آنان برسیم.
وی با تأکید بر نقش نخبگان در این مسیر خاطرنشان کرد: جهان اسلام به شبکه‌ای از همکاری میان اندیشمندان، دانشگاهیان، شخصیت‌های سیاسی، نهادهای فرهنگی، رسانه‌ها و فعالان اجتماعی نیاز دارد؛ شبکه‌ای که بتواند ظرفیت‌های موجود را شناسایی، سازمان‌دهی و در مسیر اهداف مشترک فعال کند.
خاموشی در پایان با اشاره به آیه ۱۱ سوره رعد، «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّیٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ»، گفت: این آیه مسئولیت تحول را متوجه خود ما می‌کند. اگر خواهان عزت جهان اسلام هستیم، باید اراده عزت را در خود تقویت کنیم؛ اگر خواهان استقلال هستیم، باید قدرت علمی، اقتصادی و فرهنگی خود را بسازیم و اگر خواهان وحدت هستیم، باید از منافع محدود و رقابت‌های فرساینده عبور کنیم.
وی تأکید کرد: قدرت جهان اسلام در کنار هم قرار گرفتن ظرفیت‌های آن است، نه در رقابت و تقابل میان اجزای آن. قرآن، کتاب وحدت است؛ توحید، مبنای آزادی است؛ مقاومت، منطق عزت است و تمدن اسلامی، افق پیش روی امت اسلام. مسئولیت تاریخی ما این است که نگذاریم ظرفیت عظیم امت اسلامی در حصار تفرقه و وابستگی باقی بماند.
نظر شما